viparyaya विपर्यय

Definition: विपर्यय a. Reversed, inverted, perverse; यदा वृश्चिका- दिषु पञ्चसु वर्तते तदाहोरात्राणि विपर्ययाणि भवन्ति Bhāg.5.21.5. -यः 1 Contrariety, reverse, inversion; आहितो जयविपर्ययो$पि मे श्लाध्य एव परमेष्ठिना त्वया R.11.86. स्वशरीरशरीरिणावपि श्रुतसंयोगविपर्ययौ यदा 8.89; नभसः स्फुटतारस्य रात्रेरिव विपर्ययः (न भाजनम्) Ki.11.44; विपर्यये तु Ś.5 'if it be otherwise', if contrary be the case; विपर्यये त्वस्याधिपतेरुल्लङ्घितः क्षात्रधर्मः स्यात् Ve.5. -2 Change (of purpose, dress &c.); कथमेत्य मतिर्विपर्ययं करिणी पङ्कमिवावसीदति Ki.2.6; so वेषविपर्ययः Pt.1. -3 Absence or non-existence; समुद्रगारूपविपर्यये$पि Ku.7.42; त्यागे श्लाघाविपर्ययः R.1.22. -4 Loss; राघवाणा- मयुक्तो$यं कुलस्यास्य विपर्ययैः Rām.1.21.2; निद्रा संज्ञाविपर्ययः Ku.6.44 'loss of consciousness'. -5 Complete destruction, annihilation; दुःशासनवधं श्रुत्वा कर्णस्य च विपर्ययम् Mb. 11.1.16; Rām.7.6.5. -6 Exchange, barter. -7 Error, trespass, mistake, misapprehension. -8 A calamity, misfortune, adverse fate; प्रियं त्वत्कृतमिच्छामि मम गर्भविपर्यये Rām.1.47.3. -9 Hostility, enmity. -1 Perverseness, opposition. -11 The destruction of the world (प्रलय); हरिं विशन्ति स्म शरा लोका इव विपर्यये Rām.7. 7.4. -12 Misapprehension; भयं द्वितीयाभिनिवेशतः स्यादीशा- दपेतस्य विपर्ययो$स्मृतिः Bhāg.11.2.37; Mv.3.35.


Dictionary: Apte
Literary Sources:
Synonyms:
Wikipedia: